บวบขม

ชื่อสมุนไพร : บวบขม
ชื่อเรียกอื่นๆ : นมพิจิตร, มะนอยจ๋า (ภาคเหนือ) และ กะตอรอ (ปัตตานี)
ชื่อวิทยาศาสตร์ :  Trichosanthes cucumerina L.
ชื่อสามัญ : Sponge Gourd และ Vegetable Sponge
วงศ์ CUCURBITACEAE

BK1

บวบขมเป็นพืชไม้เถาพาดพันต้นไม้อื่น สามารถขึ้นเองตามริมนํ้า จัดเป็นพืชผักสมุนไพรพื้นบ้านที่มีสรรพคุณ ไม่ว่าจะเป็น ผลที่เข้าตำรับยาหอมแก้ลม บำรุงหัวใจ สูตรยาไทยใช้ผลสดฟอกศีรษะ แก้คัน รังแคและฆ่าเหา เถาและรากใช้ต้มกับนํ้าเป็นยาลดไข้ ระบาย แก้อักเสบต่างๆ ฟอกเลือด ขับระดู และใช้ในท่อนํ้าดีอักเสบ ผลบวบขมนั้นให้รสขมเพราะมีสารสำคัญที่ชื่อว่าสารคิวเคอร์บิตาซินอยู่เป็นจำนวนมาก สารขมชนิดนี้ถือเป็นลักษณะเฉพาะของพืชวงศ์คิวเคอร์บิตาซี ซึ่งเป็นสารกลุ่มไทรเทอร์ปีนที่มีออกซิเจนมาก โดยมีฤทธิ์ระคายเคืองโดยเฉพาะต่อ Mucous Membrane ของทางเดินอาหารจึงสามารถต้านการอักเสบ ต้านจุลินทรีย์ ต้านเชื้อรา ขับพยาธิ และป้องกันตับไม่ให้เป็นหมันอีกด้วย อีกทั้งยังยับยั้งการเจริญเติบโตของ Human Cancer Cell Lines ได้เทียบเท่ายาปฏิชีวนะ Adriamycin หรือ Doxorubicin ได้เป็นอย่างดีส่งผลให้สามารถออกฤทธิ์รุนแรงในการยับยั้งเซลล์มะเร็งในช่องคอและจมูก (KB cell) และเซลล์มะเร็งเต้านมชนิด ER positive และ ER negative ได้ ซึ่งจากคุณสมบัตินี้ทำให้เกิดการคิดค้นน้ำคั้นจากผลบวบขมและสารสกัดไดคลอโรมีเทนจากรากบวบขมมาพัฒนาเป็นยาในการต้านมะเร็งในที่สุด

 BK5

ลักษณะสมุนไพร :
บวบขมเป็นพืชไม้เถาที่มีลำต้นเป็นร่องมีขนเล็กน้อยและมือเกาะมี 2-3 แขนง ใบเป็นใบเดี่ยวออกเรียงสลับลักษณะรูปกลมหรือคล้ายรูปไต ความกว้าง 8-12 ซม. ความยาว 7-10 ซม. โคนใบเว้าลึกเป็นรูปหัวใจ ขอบใบหยักเป็นซี่และมีรอยเว้าลึกเป็นแฉก 5 แฉก ปลายใบแหลม มีขนทั้งสองด้าน ก้านใบเล็ก เส้นใบออกจากจุดเดียวกันที่โคนใบ 5 เส้น ดอกมีการแยกเพศอยู่ต่างต้นกันดอกเพศผู้ออกเป็นช่อก้านชูดอกเล็กคล้ายเส้นด้าย ความยาว 6-16 ซม. มีขนเล็กน้อย กลีบรองกลีบดอกกลีบเชื่อมติดกัน ปลายแยกเป็น 5 กลีบ กลีบดอก 5 กลีบเป็นรูปไข่แกมสามเหลี่ยมมีเส้น 3 เส้นกลีบอยู่ชิดกัน เกสรตัวผู้ 3 อันรูปทรงกระบอก ความกว้าง1.5 มม. ความยาว 3 มม. ดอกเพศเมียออกดอกเดี่ยว ก้านดอกยาว 3-12 มม. กลีบรองกลีบดอกและกลีบดอกลักษณะเหมือนกันกับดอกเพศผู้ รังไข่รูปยาวรี ท่อรังไข่เล็กเหมือนเส้นด้าย ผลมีสีเขียวและลายสีขาวตามยาวของผลรูปกลมยาว หัวท้ายแหลม มีขนสีแดง เมล็ดมี 8-10 เมล็ด รูปขอบขนาน ขอบเป็นคลื่นปลายมนและโคนสอบแคบ

 BK2

ส่วนที่นำมาใช้ประโยชน์ : ราก, ต้น, ใบ, ผล และ เมล็ด
สรรพคุณทางยา :

  1. ราก ต้านโรคมะเร็งยาระบายยาลดไข้แก้ปวดหัว แก้หลอดลมอักเสบ
  2. ต้นช่วยอาเจียนลดไข้ ยาระบาย บำรุงหัวใจ บำรุงร่างกายฟอกเลือด ขับระดู
  3. ใบ ลดไข้ ช่วยระบายแต่ถ้าใช้มากจะทำให้อาเจียน
  4. ผล ต้านโรคมะเร็ง ช่วยย่อย เป็นยาระบายแก้คัน รังแคและฆ่าเหา
  5. เมล็ด ลดไข้ ขับระดู ขับพยาธิใช้ได้ดีกับคนไข้ธาตุพิการ

 BK3

วิธีการใช้ :

  1. ต้านโรคมะเร็งยาระบาย ยาลดไข้ แก้ปวดหัว แก้หลอดลมอักเสบ นำรากมาต้มกับน้ำ ดื่มรับประทาน
  2. ช่วยอาเจียนลดไข้ ยาระบาย บำรุงหัวใจ บำรุงร่างกายฟอกเลือด ขับระดู นำต้นมาต้มกับน้ำ ดื่มรับประทาน
  3. ลดไข้ ช่วยระบายแต่ถ้าใช้มากจะทำให้อาเจียน นำใบมาต้มกับน้ำ ดื่มรับประทาน
  4. ต้านโรคมะเร็งช่วยย่อย เป็นยาระบาย นำผลสดมาคั้นน้ำ ดื่มรับประทาน
  5. แก้คัน รังแคและฆ่าเหา นำผลสดมาฟอกศีรษะแก้คัน รังแคและฆ่าเหา
  6. ลดไข้ ขับระดู ขับพยาธิ นำเมล็ดมารับประทานสดๆ

 BK4

ถิ่นกำเนิด :
บวบขมเป็นพืชที่มีถิ่นกำเนิดอยู่ในเอเซียเขตร้อน