ย่านพาโหม

ชื่อสมุนไพร : ย่านพาโหม
ชื่อเรียกอื่นๆ : เถาผ้าห่ม (ประจวบคีรีขันธ์), มันปู (สงขลา), ตดหมา และ ปานูดู (ภาคเหนือ)
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Paederia scandens (Lour.) Merr.
ชื่อสามัญ :
วงศ์ : RUBIACEAE

YPH1

ย่านพาโหมเป็นพรรณไม้ที่ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการเพาะเมล็ดและใช้เถาปักชำ ชอบดินร่วน ระบายน้ำได้ดี และมีแสงงแดดแบบเต็มวัน พบขึ้นในดินที่มีสภาพดินลูกรัง เช่น จังหวัดนครศรีธรรมราช จังหวัดสตูล ที่ความสูงเหนือระดับน้ำทะเลประมาณ 35-77 เมตร  ประโยชน์ของย่านพาโหม ยอดอ่อนและดอกอ่อนใช้รับประทานเป็นผัดสดจิ้มกับน้ำพริกได้ ย่านพาโหมพันธุ์ Paederia tomentosa var. glabra แผ่นใบบาง มีกลิ่นฉุน ใช้รับประทานเป็นผักใส่ข้าวยำด้วย ส่วนพันธุ์ Paederia tomentosa จะมีกลิ่นเหม็นเขียว รับประทานไม่ได้ ใช้เป็นอาหารสัตว์จำพวก โค กระบือ โดยต้นที่มาอายุราว 45 วัน จะประกอบไปด้วย โปรตีน 9.7-11.6%, แคลเซียม 1.47-1.64%, ฟอสฟอรัส 0.28%, โพแทสเซียม 2.23-2.46%, ADF 35.8-42.3%, NDF 43.0-46.9%, DMD 69.9%, ลิกนิน 15.2% ตำรับยาพื้นบ้านล้านนาจะใช้รากย่านพาโหมผสมกับสมุนไพรอื่น ได้แก่ เปลือกต้นเพกา เหง้าไพล กะเม็งทั้งต้น อย่างละเท่ากัน นำมาตากแห้งแล้วบดให้เป็นผง ผสมกับน้ำอุ่นหรือเหล้ากินเป็นยารักษาโรคลมที่มีอาการไข้และเลือดลมเดินไม่สะดวก ตำรายาไทยจะใช้ทั้งต้น เป็นยาแก้ท้องเสีย ลำไส้พิการ

 YPH2

ลักษณะสมุนไพร :
ย่านพาโหมเป็นไม้พุ่มเลื้อยพันที่มีอายุหลายปี และมีกลิ่นเหม็นฉุน โดยลำต้นมีลักษณะเรียวยาว บริเวณตามกิ่งจะมีขนละเอียดสีขาวขึ้นปกคลุมไปทั่ว ลำต้นจะมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 2.2-3.5 มิลลิเมตร  ใบเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงตรงข้ามกัน ลักษณะของใบเป็นรูปไข่หรือรูปใบหอก โดยใบจะมีขนาดกว้างประมาณ 2-4 เซนติเมตร และจะมีขนาดยาวประมาณ 5-10 เซนติเมตร แผ่นใบจะมีขนละเอียดทั้งสองด้านตามบริเวณเส้นกลางใบ เส้นใบ และปกคลุมหนาแน่นตามบริเวณขอบใบ หลังใบมีปุยขนสั้นสีขาวเป็นกระจุก ที่มุมเส้นกลางใบตัดกับเส้นใบ ก้านใบมีขนาดยาวประมาณ 1.8-4.1 เซนติเมตร มีหูใบอยู่ระหว่างก้านใบ ดอกมักออกดอกเป็นช่อบริเวณซอกใบและที่ปลายกิ่ง ดอกย่อยมีจำนวนมาก กลีบดอกเป็นสีม่วงแดง ผลเป็นผลแห้ง ลักษณะของผลเป็นรูปทรงกลม ผลแก่เป็นสีน้ำตาล มีลักษณะแข็งและเปราะ

 YPH3

ส่วนที่นำมาใช้ประโยชน์ : ลำต้น, ราก และ ใบ
สรรพคุณทางยา :

  1. ลำต้น ช่วยทำให้เจริญอาหาร ช่วยแก้ตานซาง
  2. ราก ยารักษาโรคลมที่มีอาการไข้และเลือดลมเดินไม่สะดวก ยาหยอดตา แก้ตามัว ตาฟาง ตาแฉะ แก้อาการปวดฟัน ยาขับลม ช่วยแก้ริดสีดวงทวาร
  3. ใบ แก้รำมะนาด ยาแก้พิษงู

 YPH4

วิธีการใช้ :                                     

  1. ช่วยทำให้เจริญอาหาร ช่วยแก้ตานซาง  นำลำต้นมาต้มกับน้ำ ดื่มรับประทานช่วยทำให้เจริญอาหารและช่วยแก้ตานซาง
  2. ยาหยอดตา แก้ตามัว ตาฟาง ตาแฉะ นำรากใช้เป็นยาหยอดตา แก้ตามัว ตาฟาง ตาแฉะ
  3. ยาขับลม ช่วยแก้ริดสีดวงทวาร นำรากมาต้มกับน้ำ ดื่มรับประทานช่วยขับลม ช่วยแก้ริดสีดวงทวาร
  4. แก้อาการปวดฟัน นำรากนำมาต้มกับน้ำใช้บ้วนปากแก้อาการปวดฟัน
  5. ยารักษาโรคลมที่มีอาการไข้และเลือดลมเดินไม่สะดวก นำรากย่านพาโหมผสมกับสมุนไพรอื่น ได้แก่ เปลือกต้นเพกา เหง้าไพล กะเม็งทั้งต้น อย่างละเท่ากัน นำมาตากแห้งแล้วบดให้เป็นผง ผสมกับน้ำอุ่นหรือเหล้ากินเป็นยารักษาโรคลมที่มีอาการไข้และเลือดลมเดินไม่สะดวก
  6. แก้รำมะนาด นำใบมาตำพอกแก้รำมะนาด
  7. ยาแก้พิษงู นำใบมาตำพอกแก้พิษงู

ถิ่นกำเนิด :
ย่านพาโหมเป็นพืชที่มีถิ่นกำเนิดในทวีปเอเชียตะวันออกเฉียงใต้