ดาวกระจาย

ชื่อสมุนไพร : ดาวกระจาย
ชื่อเรียกอื่นๆ : ดอกกระจาย (ไทย), แหลมนกไส้, หญ้าแหลมนกไส้, ปืนนกไส้ (ภาคเหนือ), ปังกุกโคหน่วย (จีน), กุ่ยเจินเฉ่า และ ผอผอเจิน (จีนกลาง)
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Bidens bipinnata Linn.
ชื่อสามัญ : Spanish Needle
วงศ์ : COMPOSITAE
DKJ4
ดาวกระจายจัดเป็นพรรณไม้กลางแจ้ง ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด ในประเทศไทยสามารถพบขึ้นได้ตามที่รกร้างทั่วไปในชนบท โดยทั้งต้นดาวกระจายพบว่ามีสาร Alkaloid, Choline, Glycoside, Lavanol, Saponin, Tannin ส่วนก้านและใบดาวกระจายพบว่ามีสารที่ให้รสขม หรือ Bittera และยังพบว่ามีน้ำมันระเหยอีกเล็กน้อย สารสกัดที่ได้จากต้นสดของดาวกระจาย รวมกับหนอนหม่อนแห้ง แล้วนำไปให้หนูที่มีอาการปวดข้อหรือข้ออักเสบ (ใช้ 10 กรัม ต่อน้ำหนักตัวหนู 1 กิโลกรัม) กินติดต่อกันเป็นระยะเวลา 5 วัน พบว่าสารสกัดดังกล่าวมีฤทธิ์ในการยับยั้งอาการปวดข้อและข้ออักเสบได้ แต่ต้องใช้ทั้งสองชนิดรวมกัน หากแยกใช้ตัวใดตัวหนึ่งจะไม่เห็นผล นอกจากนี้สารที่สกัดได้ด้วยแอลกอฮอล์ มีฤทธิ์ในการฆ่าเชื้อ Staphylo coccus ภายนอกได้อย่างมีประสิทธิภาพ

 DKJ1

ลักษณะสมุนไพร :
ดาวกระจายเป็นไม้ล้มลุก มีอายุได้ราว 1 ปี ลำต้นตั้งตรงมีความสูงของได้ประมาณ 25-85 เซนติเมตร กลางลำต้นแตกกิ่งก้านสาขามาก ลำต้นเป็นเหลี่ยมและมีขนเล็กน้อย ส่วนโคนต้นเป็นสีม่วงและไม่มีขนปกคลุม กิ่งก้านมีลักษณะเป็น 4 เหลี่ยม ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก ออกเรียงสลับ ปลายใบคี่ ตรงส่วนของดอกช่อใบเป็นใบเดี่ยวและปลายใบจะแหลมกว่าใบอื่นๆ ช่อใบมีใบย่อยประมาณ 3-5 ใบ ลักษณะของใบย่อยเป็นรูปไข่ ปลายใบแหลม โคนใบมน ส่วนขอบใบจักเป็นซี่ฟัน 2-3 ซี่ ใบเป็นสีเขียว เนื้อใบนิ่ม หลังใบและท้องใบมีขนขึ้นประปราย ออกดอกเดี่ยวหรือออกเป็นกระจุก โดยจะออกตามซอกใบหรือที่ปลายยอด ดอกเป็นสีเหลืองสด มีริ้วประดับลักษณะเป็นรูปหอกเรียงกันเป็นวง มีวงนอกและวงใน เมื่อเวลาที่ดอกบานจะมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 6-10 มิลลิเมตร ดอกวงนอกเป็นหมัน กลีบดอกมีลักษณะเป็นรูปรางน้ำ ส่วนดอกวงในนั้นเป็นดอกแบบสมบูรณ์เพศ กลีบดอกมีลักษณะเป็นรูปท่อ ปลายมี 5 แฉก มีก้านดอกยาว ยาวประมาณ 1.8-8.5 เซนติเมตร ลักษณะของผลเป็นรูปทรงแคบ มีสันประมาณ 3-4 สัน ผลค่อนข้างแข็ง มีรยางค์เป็นหยามยาวประมาณ 3-4 มิลลิเมตร

 DKJ2

ส่วนที่นำมาใช้ประโยชน์ : ทั้งต้น และ ใบ
สรรพคุณทางยา :

  1. ทั้งต้น ช่วยกระจายลม ฟอกโลหิต ยาสุขุม ไม่มีพิษ โดยออกฤทธิ์ต่อกระเพาะอาหาร ลำไส้ ตับและไต ใช้เป็นยาดับพิษร้อนถอนพิษไข้ ช่วยแก้ระบบทางเดินหายใจติดเชื้อ ลำคอปวดบวม ยาแก้ท้องร่วง แก้อาการปวดท้อง ท้องเสีย ปวดกระเพาะ แก้บิด ช่วยแก้ฝีในลำไส้ ช่วยแก้ตับอักเสบเฉียบพลัน ไตอักเสบ ยาแก้พิษจากแมลงสัตว์กัดต่อย แก้พิษงูกัด ยารักษาบาดแผล ใช้แก้อาการฟกช้ำ
  2. ใบ ยาแก้อาการท้องร่วง ยารักษาบาดแผล

 DKJ3

วิธีการใช้ :                                     

  1. ช่วยกระจายลม ฟอกโลหิต ยาสุขุม ไม่มีพิษ โดยออกฤทธิ์ต่อกระเพาะอาหาร ลำไส้ ตับและไต ใช้เป็นยาดับพิษร้อนถอนพิษไข้ ช่วยแก้ระบบทางเดินหายใจติดเชื้อ ลำคอปวดบวม ยาแก้ท้องร่วง แก้อาการปวดท้อง ท้องเสีย ปวดกระเพาะ แก้บิด ช่วยแก้ฝีในลำไส้ ช่วยแก้ตับอักเสบเฉียบพลัน ไตอักเสบ ยาแก้พิษจากแมลงสัตว์กัดต่อย แก้พิษงูกัด ยารักษาบาดแผล ใช้แก้อาการฟกช้ำ  นำทั้งต้นมาต้มกับน้ำ ดื่มรับประทาน หรือ ล้างแผล
  2. ยาแก้อาการท้องร่วง นำใบมาต้มกับน้ำ ดื่มรับประทาน
  3. ยารักษาบาดแผล นำใบมาตำ พอกรักษาบาดแผล

ถิ่นกำเนิด :
ดาวกระจายเป็นพืชที่มีถิ่นกำเนิดในทวีปอเมริกา