สายหยุด

ชื่อสมุนไพร : สายหยุด
ชื่อเรียกอื่นๆ : เครือเขาแกลบ (เลย), กล้วยเครือ (สระบุรี), เสลาเพชร (สุราษฎร์ธานี) และ สาวหยุด (ภาคกลาง,ภาคใต้)
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Desmos chinensis Lour.
ชื่อสามัญ : Chinese Desmos และ Desmos
วงศ์ : ANNONACEAE

SYD1

สายหยุดและต้นการเวกจะมีลักษณะของดอกที่คล้ายคลึงกัน แต่ดอกของสายหยุดจะมีลักษณะเป็นกลีบยาวและบิดเป็นเกลียว ในขณะที่ดอกของการเวกจะมีเนื้อกลีบที่หนากว่าและไม่บิดเป็นเกลียวเหมือนดอกสายหยุด มีการขยายพันธุ์โดยใช้เมล็ดและการตอนกิ่ง ปลูกได้ในดินทั่วไป เจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนที่มีความอุดมสมบูรณ์ สามารถเก็บความชื้นได้ดี น้ำท่วมไม่ถึง ชอบความชื้นปานกลางและแสงแดดแบบเต็มวัน มักพบขึ้นตามป่าดิบชื้น ป่าดิบแล้ง และตามป่าเบญจพรรณตั้งแต่มีความสูงจากระดับน้ำทะเลจนถึง 600 เมตร  ในด้านการเป็นไม้ประดับ ต้นสายหยุดเหมาะแก่การนำมาปลูกไว้ในสวนดอกไม้ ปลูกริมทางเดิน ปลูกเป็นต้นเดี่ยวแล้วแต่งทรงพุ่ม ปลูกเป็นซุ้มในบริเวณบ้าน ดอกสายหยุดสามารถนำมาใช้สกัดน้ำมันหอมระเหยได้ โดยใช้ดอกสดนำมากลั่นเอาน้ำมันหอมระเหย ด้วยวิธีการต้มกลั่นจะได้น้ำมันหอมระเหยร้อยละ 0.005 น้ำมันหอมระเหยอาจนำไปใช้ในทางสุคนธบำบัดหรือใช้ทำเป็นน้ำหอมสำหรับเครื่องสำอางต่างๆ ก็ได้

 SYD2

ลักษณะสมุนไพร :
สายหยุดเป็นไม้เถาเลื้อยหรือไม้พุ่มรอเลื้อย มีความยาวหรือความสูงได้ประมาณ 1-5 เมตร เปลือกเถาเรียบเป็นสีน้ำตาลเข้มเกือบดำ ตามกิ่งอ่อนมีขนสีน้ำตาลปกคลุมอยู่หนาแน่น มีรูระบายอากาศ พอกิ่งแก่จะเกลี้ยงเป็นสีดำและมีช่องอากาศจำนวนมาก ใบเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงสลับ ลักษณะของใบเป็นรูปขอบขนาน หรือรูปขอบขนานแกมรูปใบหอก ปลายใบเรียวแหลมหรืออาจพบติ่งแหลม โคนใบมนหรือเว้าเล็กน้อย ส่วนขอบใบเรียบหรือเป็นคลื่นเล็กน้อย ใบมีขนาดกว้างประมาณ 3-7 เซนติเมตร และยาวประมาณ 6-15 เซนติเมตร หลังใบเรียบเกลี้ยงเป็นมัน ส่วนท้องใบเรียบเป็นสีเขียวนวล เนื้อใบบาง ออกดอกเดี่ยว โดยจะออกด้านล่างตรงข้ามกับใบ ตอนเริ่มออกเป็นสีเขียวและต่อมาดอกจะเปลี่ยนเป็นสีเหลืองถึงสีส้มอ่อน มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 5-8 เซนติเมตร กลีบดอกมี 6 กลีบ แบ่งเป็น 2 ชั้น กลีบดอกชั้นนอกแยกกันมี 3 กลีบ ลักษณะเป็นรูปขอบขนานหรือรูปขอบขนานแกมรูปรี มีขนาดกว้างประมาณ 1.3-1.8 เซนติเมตร และยาวประมาณ 5-13 เซนติเมตร แต่ละกลีบมีลักษณะบิดงอ โคนกลีบดอกมีรอยคอดใกล้กับฐานดอก ปลายแหลม โคนตัด ส่วนขอบเรียบหรือเป็นคลื่น ออกผลเป็นกลุ่ม มีประมาณ 5-35 ผลย่อย ผลย่อยแต่ละผลจะมีลักษณะคล้ายลูกปัดคอด คือจะคอดเป็นข้อๆ ระหว่างช่วงเมล็ด ได้ถึง 7 ข้อ แต่ละผลจะมีขนาดกว้างประมาณ 5 เซนติเมตร และยาวประมาณ 2-4 เซนติเมตร ผิวผลเรียบเป็นมัน ผลสดหรือผลอ่อนเป็นสีเขียว เมื่อสุกแล้วจะเปลี่ยนเป็นสีดำ เป็นมัน และห้อยลง

 SYD3

ส่วนที่นำมาใช้ประโยชน์ : ดอก, ราก และ ต้น
สรรพคุณทางยา :

  1. ดอก ยาหอม บำรุงหัวใจ ช่วยแก้ลมวิงเวียน ยาแก้ไข้
  2. ราก ยาแก้ไข้ ยาแก้ท้องร่วง ยาแก้ท้องเดิน ยาแก้บิด ยาแก้ปวดเมื่อย ยาหอม หรือเข้ายาอาบอบ รักษาอาการติดยาเสพติด
  3. ต้น ยาหอม ยาอาบอบ รักษาอาการติดยาเสพติด

 SYD4

วิธีการใช้ :                                     

  1. ยาหอม บำรุงหัวใจ ช่วยแก้ลมวิงเวียน ยาแก้ไข้ นำดอกมาต้มกับน้ำ ดื่มรับประทาน
  2. ยาแก้ไข้ ยาแก้ท้องร่วง ยาแก้ท้องเดิน ยาแก้บิด ยาแก้ปวดเมื่อย ยาหอม หรือเข้ายาอาบอบ รักษาอาการติดยาเสพติด นำรากมาต้มกับน้ำ ดื่มรับประทาน
  3. ยาหอม ยาอาบอบ รักษาอาการติดยาเสพติด นำต้นมาต้มกับน้ำ ดื่มรับประทาน

 SYD5

ถิ่นกำเนิด :
สายหยุดเป็นพืชที่มีถิ่นกำเนิดในประเทศจีนตอนใต้ ตลอดจนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้