ดีปลี


ชื่อสมุนไพร : ดีปลี
ชื่อเรียกอื่นๆ : ดีปลีเชือก (ภาคใต้), ปานนุ, ประดงข้อ (ภาคกลาง), พิษพญาไฟ และ ปีกผัวะ
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Piper retrofractum  Vahl
ชื่อสามัญ : Long Pepper, Indian Long Pepper และ Javanese Long Pepper
วงศ์ : PIPERACEAE



 DP3

ดีปลีเป็นสมุนไพรเก่าแก่ชนิดหนึ่งที่มีความสำคัญมานาน เจริญเติบโตได้ดีในที่ชุ่มชื้น มีแสงแดดร่มรำไรสำหรับในประเทศไทยทางภาคใต้และภาคเหนือนิยมใช้ผลดีปลีมาเป็นเครื่องเทศแทนพริกและพริกไทย โดยดีปลีมีสรรพคุณช่วยบำรุงธาตุไฟในการย่อยอาหารเหมือนๆ กัน มีดีในเรื่องของลมเบ่งของมดลูก หรือลมที่ค้างในลำไส้ รวมไปถึงอาการกำเริบของเสมหะและลมปอด ซึ่งผลอ่อน สามารถใช้รับประทานเป็นผักสดได้ ส่วนผลแก่ สามารถนำมาใช้ตำน้ำพริกแทนพริกได้ หรือในบางท้องถิ่นก็นำมาใช้แต่งใส่ในผักดองเช่นเดียวกับพริก ผลแห้งมีรสเผ็ดร้อนขม สามารถนำมาใช้เป็นเครื่องในการประกอบอาหาร ด้วยการนำผลสุกดีปลีมาตากแห้งแล้วใช้ปรุงรสแกงคั่ว หรือแกงเผ็ด เพื่อใช้ดับกลิ่นคาวของเนื้อสัตว์ได้ดี และยังช่วยปรุงรสปรุงกลิ่นให้อาหารน่ารับประทาน นอกจากนี้ยังสามารถนำไปใช้แต่งกลิ่นผักดองได้อีกด้วย

 DP1

ลักษณะสมุนไพร :
ดีปลีเป็นไม้เถามีรากฝอยออกบริเวณข้อเพื่อใช้ยึดเกาะและเลื้อยพัน เถาค่อนข้างเหนียวและแข็งมีข้อเป็นนูน แตกกิ่งก้านสาขามาก ใบเป็นใบเดี่ยว ลักษณะเป็นรูปไข่แกมขอบขนาน ใบมีสีเขียวเข้มเป็นมัน ปลายใบแหลม โคนใบมน ขอบใบเรียบเป็นคลื่นเล็กน้อย ใบกว้างประมาณ 3-5 เซนติเมตร และยาวประมาณ 7-10 เซนติเมตร มีเส้นใบออกจากโคนประมาณ 3-5 เส้น ส่วนก้านใบยาวประมาณ 1-1.5 เซนติเมตร ผลสดมีสีเขียว เมื่อสุกแล้วจะเปลี่ยนเป็นสีแดง ลักษณะของผลอันกันแน่นเป็นช่อรูปทรงกระบอก โคนใหญ่กว่าปลายไม่มาก ปลายเล็กมน ผลมีความยาวประมาณ 2.5-7.5 เซนติเมตร และมีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 5-8 เซนติเมตร ผิวของผลค่อนข้างหยาบ และมีเกสรตัวเมียติดอยู่ ผลย่อยมีเมล็ดเดียว โดยเมล็ดมีขนาดเล็กมาก ลักษณะกลมและแข็ง ผงของผลมีสีน้ำตาล

 DP2

ส่วนที่นำมาใช้ประโยชน์ : ราก, เถา, ใบ, ดอก และ ผลแก่จัด
สรรพคุณทางยา :

  1. ราก  แก้พิษอัมพฤกษ์ อัมพาต พิษปัตคาด แก้ตัวร้อน แก้พิษคุดทะราดให้ปิดธาตุ แก้ท้องร่วง ขับลมในลำไส้  แก้คุดทะราด
  2. เถา  แก้พิษงู ขับเสมหะ แก้ปวดฟัน ปวดท้อง จุกเสียด แก้เสมหะพิการ แก้ลมอัมพฤกษ์ แก้มุตฆาต
  3. ใบ  แก้ปวดเมื่อย แก้เส้นเอ็น
  4. ดอก  แก้อาการคลื่นไส้อาเจียน แก้จุกเสียดแน่นท้อง ขับลมในลำไส้ให้ผายและเรอ แก้หืด ไอ แก้ริดสีดวง คุดทะราด แก้ลมวิงเวียน แก้เสมหะ น้ำลายเหนียว แก้ไอ บำรุงธาตุ แก้ท้องเสีย แก้ปถวีธาตุ 20 ประการ แก้อัมพาต และเส้นปัตคาด
  5. ผลแก่จัด  แก้ลม บำรุงธาตุไฟ แก้หืดไอ แก้เสมหะ แก้หลอดลมอักเสบ ยาขับระดู ยาธาตุ ทาแก้ปวดเมื่อยและอักเสบของกล้ามเนื้อ แก้อาการท้องขึ้น ท้องอืดเฟ้อแน่นจุกเสียด ขับลม บำรุงธาตุ

 DP4

วิธีการใช้ :

  1. แก้พิษอัมพฤกษ์ อัมพาต พิษปัตคาด แก้ตัวร้อน แก้พิษคุดทะราดให้ปิดธาตุ แก้ท้องร่วง ขับลมในลำไส้  แก้คุดทะราด นำรากมาต้มกับน้ำ ดื่มรับประทาน
  2. แก้พิษงู ขับเสมหะ แก้ปวดฟัน ปวดท้อง จุกเสียด แก้เสมหะพิการ แก้ลมอัมพฤกษ์ แก้มุตฆาต นำเถามาต้มกับน้ำ ดื่มรับประทาน หรือ นำมาเคี้ยวแก้ปวดฟัน หรือ นำมาตำ ทาแผล
  3. แก้ปวดเมื่อย แก้เส้นเอ็น นำใบมาต้มกับน้ำ ดื่มรับประทาน
  4. แก้อาการคลื่นไส้อาเจียน แก้จุกเสียดแน่นท้อง ขับลมในลำไส้ให้ผายและเรอ แก้หืด ไอ แก้ริดสีดวง คุดทะราด แก้ลมวิงเวียน แก้เสมหะ น้ำลายเหนียว แก้ไอ บำรุงธาตุ แก้ท้องเสีย แก้ปถวีธาตุ 20 ประการ แก้อัมพาต และเส้นปัตคาด นำดอกมาต้มกับน้ำ ดื่มรับประทาน
  5. แก้ลม บำรุงธาตุไฟ แก้หืดไอ แก้เสมหะ แก้หลอดลมอักเสบ ยาขับระดู ยาธาตุ ทาแก้ปวดเมื่อยและอักเสบของกล้ามเนื้อ แก้อาการท้องขึ้น ท้องอืดเฟ้อแน่นจุกเสียด ขับลม บำรุงธาตุ  นำเมล็ดแก่จัดมาต้มกับน้ำ ดื่มรับประทาน

ถิ่นกำเนิด :
ดีปลีเป็นพืชที่มีถิ่นกำเนิดที่เกาะโมลัคคาสในมหาสมุทรอินเดีย